Ngày 31/10, trong khuôn khổ Hội nghị Đột quỵ toàn quốc năm 2026, Viện Dinh dưỡng (Bộ Y tế) tổ chức tọa đàm với chủ đề “Một số khuyến nghị chính sách và tuyên bố đồng thuận về giảm tiêu thụ natri để phòng ngừa bệnh tim mạch và đột quỵ”. Tọa đàm có sự tham gia của đại diện Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các chuyên gia, tổ chức trong nước và quốc tế, nhằm trao đổi bằng chứng khoa học, kinh nghiệm và đề xuất giải pháp thúc đẩy chính sách giảm tiêu thụ natri tại Việt Nam.
Đại diện các hội y khoa ký tuyên bố đồng thuận thúc đẩy giảm natri, phòng ngừa bệnh tim mạch và đột quỵ
Tại đây, Hội Đột quỵ Việt Nam, Hội Tiết chế Dinh dưỡng Việt Nam, Hội Người giáo dục bệnh đái tháo đường Việt Nam và Hội Dinh dưỡng Việt Nam đã ký Tuyên bố đồng thuận về giảm natri, bổ sung kali, tăng cường i-ốt trong muối ăn và ghi nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì.
Tiêu thụ nhiều muối làm gia tăng nguy cơ đột quỵ
Theo Điều tra quốc gia các yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm (STEPS) do Bộ Y tế phối hợp với WHO thực hiện năm 2021, lượng muối tiêu thụ trung bình của người Việt Nam đạt khoảng 8,1 gam/người/ngày, trong khi WHO khuyến nghị mỗi người trưởng thành tiêu thụ dưới 5 gam muối mỗi ngày. Đáng chú ý, tỷ lệ người trưởng thành mắc tăng huyết áp tại Việt Nam là 26,2%.
Tiêu thụ quá nhiều natri làm tăng huyết áp, từ đó gia tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, đặc biệt là nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Đây là một trong những yếu tố nguy cơ có thể phòng ngừa thông qua điều chỉnh chế độ ăn uống và thay đổi thói quen sử dụng gia vị hằng ngày.
PGS, TS Trần Thanh Dương, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng (Bộ Y tế), cho biết: Natri trong bữa ăn của người Việt Nam chủ yếu đến từ muối, nước mắm, bột canh và thực phẩm chế biến sẵn. Vì vậy, giảm tiêu thụ natri thông qua việc hạn chế muối và các gia vị mặn là một trong những giải pháp có hiệu quả cao để phòng ngừa tăng huyết áp, đột quỵ và các bệnh tim mạch.
Viện Dinh dưỡng sẽ tiếp tục cung cấp bằng chứng khoa học, hỗ trợ kỹ thuật nhằm thúc đẩy các giải pháp giảm natri phù hợp với điều kiện và thói quen ăn uống của người Việt Nam.
Các chuyên gia cũng nhấn mạnh, giảm lượng muối tiêu thụ không đồng nghĩa với việc từ bỏ muối i-ốt. Việc kiểm soát lượng muối trong khẩu phần cần đi đôi với bảo đảm sử dụng muối có bổ sung i-ốt, góp phần phòng ngừa các rối loạn do thiếu i-ốt, đồng thời giảm nguy cơ bệnh tim mạch.
Đại diện các hội và chuyên gia quốc tế tham gia phiên tọa đàm
Muối giảm natri và ghi nhãn dinh dưỡng, những giải pháp cần thúc đẩy
Một trong những giải pháp được các chuyên gia trao đổi tại tọa đàm là sử dụng muối giảm natri thay thế một phần hoặc toàn bộ muối ăn thông thường ở những người phù hợp.
Muối giảm natri là sản phẩm có hàm lượng natri thấp hơn muối thông thường, thường được sản xuất bằng cách thay thế một phần natri clorua bằng các khoáng chất khác, phổ biến nhất là kali clorua. Trong khi tiêu thụ quá nhiều natri làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch và đột quỵ, kali có vai trò quan trọng trong điều hòa huyết áp. Do đó, muối giảm natri bổ sung kali có thể đồng thời giúp giảm lượng natri và tăng lượng kali hấp thụ.
Theo hướng dẫn của WHO năm 2025, người trưởng thành có thể cân nhắc sử dụng muối giảm natri chứa kali thay thế muối thông thường nếu lựa chọn sử dụng muối ăn. Tuy nhiên, khuyến nghị này không áp dụng cho trẻ em, phụ nữ mang thai và những người bị suy giảm chức năng thận hoặc có tình trạng sức khỏe ảnh hưởng đến khả năng bài tiết kali. Người mắc bệnh mạn tính hoặc đang sử dụng thuốc cần tham khảo ý kiến nhân viên y tế trước khi sử dụng loại muối này.
GS, TS Lê Danh Tuyên, Chủ tịch Hội Tiết chế Dinh dưỡng Việt Nam, cho rằng: Một chế độ ăn đa dạng, lành mạnh, hạn chế muối, chất béo chuyển hóa, thực phẩm chế biến sẵn và đồ uống có đường sẽ góp phần giảm đáng kể các nguy cơ đối với sức khỏe. Trong đó, muối giảm natri bổ sung kali là giải pháp có chi phí hợp lý, có thể được cân nhắc trong các chiến lược giảm tiêu thụ natri tại cộng đồng đối với những người phù hợp.
Bên cạnh thay đổi thành phần sản phẩm và thói quen ăn uống, ghi nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì cũng được xác định là một công cụ hỗ trợ người tiêu dùng lựa chọn thực phẩm lành mạnh.
Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam, nhấn mạnh: Nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì giúp trình bày thông tin đơn giản, dễ hiểu, hỗ trợ người tiêu dùng nhanh chóng nhận biết thành phần dinh dưỡng của sản phẩm và đưa ra lựa chọn phù hợp hơn. Tại Việt Nam, giải pháp này phù hợp với định hướng của Chiến lược Quốc gia về Dinh dưỡng giai đoạn 2021–2030.
Trong giai đoạn 2026–2027, Bộ Y tế đang chủ trì sửa đổi Luật An toàn thực phẩm. Theo các chuyên gia, đây là cơ hội để xem xét đưa quy định bắt buộc về ghi nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì vào luật, qua đó hỗ trợ người tiêu dùng nhận biết hàm lượng natri trong thực phẩm, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp cải tiến thành phần sản phẩm theo hướng có lợi cho sức khỏe.
Song song với đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang đề xuất sửa đổi Quyết định số 1325/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Đề án phát triển ngành muối giai đoạn 2021–2030 và Nghị định số 40/2017/NĐ-CP về quản lý sản xuất, kinh doanh muối. Những điều chỉnh này được kỳ vọng tạo thêm cơ sở thúc đẩy phát triển các sản phẩm muối giảm natri, đáp ứng yêu cầu bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, TS. Ge Zeng, Giám đốc Chương trình Sức khỏe Tim mạch thuộc Văn phòng đại diện tổ chức Vital Strategies (Mỹ) tại Tế Nam (Trung Quốc), cho biết: Năm 2015, Trung Quốc đã ban hành tiêu chuẩn bắt buộc thống nhất về muối ăn, trong đó có quy định về muối giảm natri. Tiêu chuẩn này sau đó được cập nhật về thành phần so với quy định ban hành năm 1994.
GS. Bruce Neal, Viện Nghiên cứu Sức khỏe Toàn cầu George (Australia), cũng khẳng định, nhiều bằng chứng khoa học cho thấy việc chuyển từ muối ăn thông thường sang muối giảm natri bổ sung kali có thể giúp giảm huyết áp, nguy cơ đột quỵ và tử vong sớm. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, người dân cần được tiếp cận sản phẩm với chi phí hợp lý và hướng dẫn sử dụng an toàn.
Thay đổi thói quen ăn uống để bảo vệ sức khỏe
Bên cạnh các giải pháp chính sách và can thiệp từ phía doanh nghiệp, thay đổi thói quen ăn uống của mỗi người có ý nghĩa quan trọng trong kiểm soát lượng natri tiêu thụ hằng ngày.
Các chuyên gia khuyến nghị người dân cần giảm lượng muối, nước mắm, nước tương, bột nêm và các loại gia vị giàu natri khi chế biến thức ăn; hạn chế thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều muối; hình thành thói quen đọc thông tin dinh dưỡng trên bao bì để lựa chọn sản phẩm phù hợp. Đồng thời, cần tăng cường rau xanh, trái cây trong khẩu phần ăn tùy theo tình trạng sức khỏe và ưu tiên sử dụng muối, gia vị có bổ sung i-ốt nhưng vẫn kiểm soát tổng lượng muối tiêu thụ.
Tuyên bố đồng thuận của bốn hội chuyên ngành được kỳ vọng góp phần thúc đẩy sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, giới chuyên môn và doanh nghiệp trong xây dựng, hoàn thiện chính sách giảm natri, phát triển sản phẩm muối giảm natri và triển khai ghi nhãn dinh dưỡng dễ hiểu.
Giảm tiêu thụ muối không chỉ là sự thay đổi trong khẩu vị của mỗi gia đình mà còn là giải pháp y tế dự phòng thiết thực, góp phần kiểm soát tăng huyết áp, giảm nguy cơ bệnh tim mạch và đột quỵ, hướng tới nâng cao sức khỏe cộng đồng.