Chiều 29/10, tại Hà Nội, Tạp chí Kinh tế Việt Nam – VnEconomy – Vietnam Economic Times tổ chức Diễn đàn “Phát triển công nghiệp dầu khí Việt Nam: Đảm bảo tăng trưởng bền vững”, với sự tham gia của đại diện các bộ, ban, ngành, chuyên gia kinh tế, nhà khoa học, cơ quan ngoại giao và lãnh đạo các doanh nghiệp năng lượng trong nước, quốc tế.
Ông Đào Quang Bính, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng biên tập, Tổng Thư ký tòa soạn Tạp chí Kinh tế Việt Nam, phát biểu khai mạc diễn đàn.
Chuyển dịch tư duy, phát triển toàn diện chuỗi giá trị dầu khí
Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Đào Quang Bính, Tổng Thư ký Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng biên tập, Tổng Thư ký tòa soạn Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy, cho biết: Việt Nam đang bước vào chu kỳ phát triển mới với mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng cao, kéo theo nhu cầu tiêu thụ năng lượng sơ cấp ngày càng gia tăng. Trong bối cảnh đó, năng lượng nói chung và công nghiệp dầu khí nói riêng giữ vai trò quan trọng đối với bảo đảm an ninh năng lượng và ổn định kinh tế vĩ mô.
Tuy nhiên, ngành dầu khí đang đối mặt với nhiều thách thức. Nhiều mỏ chủ lực đã bước vào giai đoạn suy giảm sản lượng tự nhiên sau nhiều thập kỷ khai thác; biến động địa chính trị toàn cầu tiếp tục tác động đến thị trường năng lượng, trong khi yêu cầu thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 đặt ra áp lực chuyển đổi mô hình phát triển. Điều này đòi hỏi ngành phải giải quyết hài hòa yêu cầu bảo đảm nguồn cung năng lượng trước mắt với mục tiêu phát triển bền vững lâu dài.
Theo TS. Phan Đức Hiếu, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, việc sửa đổi Luật Dầu khí xuất phát từ yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, đồng thời mở rộng không gian phát triển cho toàn ngành. Dầu khí không chỉ là nguồn cung năng lượng quan trọng mà còn có tiềm năng trở thành nền tảng thúc đẩy công nghiệp, khoa học - công nghệ và các dịch vụ kỹ thuật có giá trị gia tăng cao.
Nếu trước đây hoạt động dầu khí chủ yếu được nhìn nhận thông qua sản lượng khai thác và khả năng đáp ứng nhu cầu năng lượng, thì trong giai đoạn mới, hiệu quả phát triển cần được đánh giá toàn diện hơn, từ năng lực nghiên cứu, ứng dụng và làm chủ công nghệ đến khả năng phát triển công nghiệp phụ trợ, dịch vụ kỹ thuật và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Thực tế, ngành dầu khí Việt Nam đã hình thành chuỗi hoạt động tương đối toàn diện, từ tìm kiếm, thăm dò, khai thác đến công nghiệp khí, lọc hóa dầu, sản xuất điện, phân bón và dịch vụ kỹ thuật. Tuy nhiên, để phát huy tốt hơn những lợi thế đã tích lũy, cần tiếp tục nâng cao trình độ công nghệ, tăng cường liên kết giữa các khâu và phát triển những lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng lớn.
Đánh giá về năng lực doanh nghiệp dịch vụ kỹ thuật trong nước, TS. Phan Đức Hiếu bày tỏ ấn tượng với những kết quả mà một số doanh nghiệp đạt được, trong đó có Tổng công ty cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PTSC). Việc doanh nghiệp này tạo dựng được vị trí trên thị trường dịch vụ kỹ thuật dầu khí cho thấy khả năng phát triển của doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực đòi hỏi trình độ chuyên môn, năng lực tổ chức và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe.
Đây cũng là một trong những định hướng quan trọng của việc sửa đổi Luật Dầu khí: không chỉ tháo gỡ vướng mắc trong tìm kiếm, thăm dò và khai thác mà còn tạo điều kiện phát triển công nghiệp, dịch vụ kỹ thuật, nâng cao năng lực làm chủ công nghệ và vị thế của doanh nghiệp Việt Nam.
Các diễn giả tham gia phiên thảo luận
Hoàn thiện thể chế, tạo động lực cho doanh nghiệp
Một trong những vấn đề được nhấn mạnh tại diễn đàn là yêu cầu hoàn thiện cơ chế quản lý, phân cấp, phân quyền rõ ràng, gắn thẩm quyền với trách nhiệm của từng chủ thể.
Theo TS. Phan Đức Hiếu, các nhiệm vụ quản lý cần được phân định cụ thể giữa Chính phủ, Bộ Công Thương và Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam). Trong đó, cơ quan quản lý nhà nước tập trung thực hiện đúng chức năng, thẩm quyền; các nội dung chuyên môn, kỹ thuật được giao cho đơn vị có đủ năng lực thực hiện.
Đối với ngành có đặc thù kỹ thuật cao và yêu cầu vốn đầu tư lớn như dầu khí, phân định rõ trách nhiệm sẽ góp phần rút ngắn thời gian xử lý công việc, nâng cao hiệu quả triển khai dự án. Khi đã được phân cấp, đơn vị được giao thẩm quyền cần chủ động quyết định và chịu trách nhiệm, hạn chế phát sinh các thủ tục xin ý kiến không cần thiết.
Ở góc độ nghiên cứu chính sách, TS. Đặng Thu Hoài, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, cho rằng ngành dầu khí có đóng góp rộng lớn đối với nền kinh tế, từ bảo đảm nguồn cung năng lượng, cung cấp nguyên liệu cho sản xuất đến đóng góp ngân sách, tạo việc làm và phát triển kinh tế biển.
Vai trò của ngành được thể hiện trên toàn bộ chuỗi giá trị năng lượng, từ thăm dò, khai thác dầu khí ở khâu thượng nguồn; phát triển công nghiệp khí và hạ tầng năng lượng ở khâu trung nguồn; đến lọc hóa dầu, sản xuất điện khí, phân bón và phân phối xăng dầu ở khâu hạ nguồn.
Cùng với hệ thống dịch vụ kỹ thuật, hoạt động của ngành đã mở rộng ra nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ, góp phần phát triển kinh tế biển, xây dựng hạ tầng ven biển và tạo việc làm ổn định cho hàng chục nghìn lao động trong và ngoài nước.
Đáng chú ý, hoạt động thăm dò, khai thác dầu khí trên thềm lục địa và vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam còn có ý nghĩa trong khẳng định, bảo vệ chủ quyền biển đảo và quyền tài phán quốc gia. Vì vậy, các công trình, dự án dầu khí ngoài khơi không chỉ đóng góp vào chuỗi giá trị năng lượng mà còn gắn với việc bảo vệ lợi ích quốc gia trên biển.
Quang cảnh diễn đàn
Phát triển chuỗi giá trị tích hợp, hướng tới tăng trưởng bền vững
Từ yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, Petrovietnam xác định các định hướng chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và mở rộng không gian tăng trưởng.
Ông Đặng Thanh Tùng, Phó Trưởng ban Chiến lược Petrovietnam, cho biết: Tập đoàn tập trung vào 5 định hướng có tính bổ trợ và liên kết chặt chẽ, gồm: hiệu quả hoạt động cốt lõi; chuỗi giá trị tích hợp; trung tâm công nghiệp - năng lượng; năng lượng mới có chọn lọc; khoa học - công nghệ và năng lực quốc tế.
Theo ông Đặng Thanh Tùng, để hiện thực hóa các định hướng này, Petrovietnam cần một môi trường chính sách minh bạch, có tính ổn định và khả năng dự báo, đồng thời bảo đảm sự điều phối đồng bộ giữa các luật liên quan như Luật Dầu khí, Luật Điện lực, Luật Đất đai và Luật Bảo vệ môi trường.
Bên cạnh đó, với nhu cầu huy động nguồn vốn dài hạn, Tập đoàn cần cơ chế chia sẻ rủi ro hợp lý, hợp đồng bao tiêu đầu ra và cơ chế giá rõ ràng. Quy hoạch tích hợp cũng cần được chú trọng, bảo đảm kết nối đồng bộ giữa thị trường tiêu thụ với nguồn cung, hệ thống cảng, kho, đường ống và các khu công nghiệp.
Đây là những điều kiện quan trọng để doanh nghiệp chủ động xây dựng kế hoạch đầu tư, phát triển các dự án quy mô lớn, đồng thời tăng cường liên kết giữa các lĩnh vực trong chuỗi giá trị năng lượng.
Những trao đổi tại diễn đàn cho thấy phát triển công nghiệp dầu khí bền vững không chỉ phụ thuộc vào tiềm năng tài nguyên hay năng lực khai thác, mà còn đòi hỏi sự đồng bộ về thể chế, công nghệ, vốn và hạ tầng. Việc hoàn thiện chính sách theo hướng minh bạch, phân định rõ trách nhiệm, tạo thuận lợi cho đầu tư và thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước.