Các đại biểu thực hiện nghi thức chào cờ tại lễ khai mạc chương trình.
Chiến tranh đã lùi xa nhiều thập kỷ, nhưng với hàng vạn gia đình, chiến tranh dường như vẫn chưa thực sự kết thúc. Bởi đâu đó vẫn còn những người mẹ, người vợ, người con chờ một tin tức cuối cùng; vẫn còn những cái tên chưa tìm thấy hài cốt; những người ra đi chưa thể trở về trong một địa chỉ cụ thể của quê hương. Trong hành trình đi tìm những con người còn nằm lại giữa những khoảng trống của lịch sử, khoa học và công nghệ đang mở thêm những cánh cửa mới.
Dự án “Sáng kiến Tìm kiếm Người Việt Nam Mất tích trong Chiến tranh” (TTU-VWAI), với sự hỗ trợ của Bộ Chiến tranh Hoa Kỳ và Đại học Công nghệ Texas giữ vai trò chủ đạo trong nghiên cứu, khai thác tư liệu lưu trữ, đang từng bước nối những mảnh ghép rời rạc của quá khứ. Hàng triệu trang tài liệu chiến tranh được lưu giữ tại Hoa Kỳ, trong đó có hệ thống “Hồ sơ Chứng tích chiến tranh” (CDEC), được nghiên cứu, phân tích, đối chiếu bằng phương pháp khoa học, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, nhằm tìm kiếm thêm những manh mối phục vụ xác minh danh tính liệt sĩ, kết nối thân nhân và tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh.
Sáu tháng đầu năm 2026, những nỗ lực ấy đã đem lại những kết quả đáng ghi nhận. Hơn 200 hồ sơ CDEC tiêu biểu được lựa chọn, xử lý và phân tích, qua đó phát hiện thông tin liên quan đến hơn 1.500 quân nhân Việt Nam có tên trong các tài liệu lưu trữ của Hoa Kỳ. Những dữ liệu ấy tiếp tục được giới thiệu để cộng đồng, các cựu chiến binh và thân nhân gia đình liệt sĩ cùng tham gia xác minh, đối chiếu.
Trao di ảnh "Mãi mãi tuổi 20" cho các gia đình liệt sĩ.
Ngày 16/4/2026, Dự án đã hoàn thành và bàn giao cho Ban Chỉ đạo Quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515 Quốc gia) bộ tài liệu nghiên cứu gồm hai tập, với tổng dung lượng hơn 600 trang. Đằng sau những con số tưởng như khô khan ấy là biết bao câu chuyện về những con người đã từng sống, từng chiến đấu và có thể đã nằm lại đâu đó trong những năm tháng chiến tranh.
Mỗi hồ sơ được mở ra cũng có thể là một cánh cửa mở vào ký ức của một gia đình. Có những người thân đã chờ đợi hàng chục năm. Có những cựu chiến binh mang theo trong mình một ký ức tưởng đã bị thời gian phủ bụi. Nhưng khi một tài liệu được tìm thấy, một địa danh được xác định, một cái tên được nhắc lại, những mảnh ký ức tưởng chừng rời rạc lại có thể nối với nhau. Đó là lúc những trang giấy không còn chỉ là tài liệu lưu trữ. Chúng trở thành những nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, nối người đã khuất với người đang sống.
Thông qua hoạt động nghiên cứu và truyền thông, TTU-VWAI đã kết nối nhiều thân nhân liệt sĩ và cựu chiến binh với những nguồn thông tin có giá trị; đồng thời ghi nhận sự tham gia của nhiều cựu chiến binh từng chiến đấu tại các địa bàn như Lộc Ninh, Bình Dương, Tây Ninh, Thành phố Hồ Chí Minh… Những ký ức, kỷ vật, tài liệu và nhân chứng ấy đang góp phần làm sáng tỏ thêm những hồ sơ chiến tranh và hỗ trợ các cuộc tìm kiếm trên thực địa.
Có lẽ, ý nghĩa lớn nhất của hành trình ấy không chỉ nằm ở việc tìm thấy một hài cốt hay xác định được một danh tính. Đó còn là hành trình trả lại cho một con người quyền được gọi tên; trả lại cho một gia đình sự trọn vẹn của một cuộc chờ đợi; và trả lại cho lịch sử những mảnh ghép đã từng bị chiến tranh làm thất lạc.
Phát biểu tại buổi lễ, GS.TS Steve Maxner - Giám đốc Trung tâm Lưu trữ Chiến tranh Việt Nam, Chủ nhiệm TTU–VWAI cho biết: Dự án tập trung nghiên cứu, phân tích và chia sẻ các nguồn tư liệu lưu trữ nhằm hỗ trợ tìm kiếm thông tin về người Việt Nam mất tích trong chiến tranh, phục vụ công tác xác minh danh tính liệt sĩ, kết nối thân nhân, đồng thời thúc đẩy hợp tác khoa học và các hoạt động nhân đạo, góp phần khắc phục hậu quả chiến tranh và tăng cường hợp tác Việt Nam – Hoa Kỳ.
GS.TS Steve Maxner cũng cho rằng, các sự kiện như giới thiệu dự án, ra mắt sách, trao tặng kỷ vật… rất cần thiết. Đây cũng là dịp gặp gỡ, trao đổi thông tin, giúp lan toả các kết quả nghiên cứu và quan trọng hơn nữa là những nhân chứng, thân nhân của các liệt sĩ phần nào nguôi ngoai nỗi đau khi tìm lại được thông tin, kỷ vật, đưa hài cốt của người thân về với gia đình.
Đại diện Ban tổ chức cùng Hội Cựu Công an nhân dân tỉnh Ninh Bình trao ảnh phục dựng chân dung 10 nữ Anh hùng liệt sĩ Lam Hạ cho Bảo tàng tỉnh Ninh Bình.
Cũng trong khuôn khổ sự kiện, Hội Cựu Công an nhân dân tỉnh Ninh Bình đã trao tặng Bảo tàng tỉnh Ninh Bình 10 chân dung nữ Anh hùng liệt sĩ dân quân Lam Hạ. Đây là những di ảnh màu đã được nhóm họa sĩ trẻ của “Trái tim người lính” phục dựng và giới thiệu từ năm 2024. Năm nay, nhóm họa sĩ trẻ đã làm lại bằng công nghệ mới, với nền màu trầm cổ điển, chân dung sống động hơn. 10 chân dung đã được in phóng khuôn khổ 25cm x 38cm bằng chất liệu formex. Đồng thời, Ban tổ chức còn gửi kèm các file gốc, chất lượng cao, để Bảo tàng Ninh Bình có thể tự in phóng và tùy chỉnh theo yêu cầu cụ thể.
Dịp này, Ban tổ chức cũng đã trân trọng trao tặng gia đình liệt sĩ một số ảnh liệt sĩ được nhóm họa sĩ trẻ của “Trái tim người lính” phục dựng theo di ảnh cũ. Nhiều hiện vật được các cựu chiến binh trao tặng Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam.